بررسی آخرین وضعیت همکاریهای ریلی جمهوری اسلامی ایران و ترکیه با نگاهی به اقدامات ایران در راستای توسعه همکاریهای ریلی با سایر کشورهای منطقه

مقدمه:

جمهوري اسلامي ايران با مساحتی برابر با 1.648.195 كيلومتر مربع و جمعیتی بيش از 76 ميليون از شمال با درياي خزر، ارمنستان، آذربايجان و تركمنستان، از جنوب با درياهاي آزاد،  از غرب با تركيه و عراق و از شرق با افغانستان و پاكستان همسایه میباشد. ايران به دليل موقعيت استراتژيك ويژه خود از گذشته های دور همواره بعنوان پل ارتباطي شرق و غرب به شمار آمده است.

با توجه به توسعه نسبتا مناسب خطوط راه آهن جمهوري اسلامي ايران و اتصال آن به راه آهن خاورميانه و اروپا از طريق خط آهن تركيه در مرز رازي كاپيكوي و یا از طريق راه آهن آذربايجان در مرز جلفا كه ايران را به قفقاز متصل ميكند، شبكه سرتاسري قفقاز، كشورهاي تازه استقلال يافته و راه آهن روسيه به راه آهن آسياي ميانه و از طريق راه آهن تركمنستان در مرز سرخس و راه آهن پاكستان در مرز مسير جاوه(تفتان) نتيجه مي گيريم كه با استفاده درست از زيرساخت و امكانات و تسهيلات حمل و نقل موجود مثل بنادر، ترمينالهاي دريايي حمل و نقل كانتينر، مناطق آزاد تجاري و حمل و نقل كالا به اروپا، شمال اروپا، جمهوري هاي آسياي مركزي، خاور دور و كشورهاي حوزه خليج فارس، امكانات گسترده اي براي توسعه راه آهن جمهوري اسلامي ايران وجود دارد.

با توجه به نقش مهم دو کشور ایران و ترکیه در برقراری ارتباطات شرق و غرب جهان به یکدیگر تلاش گردیده است تا در این گزارش ضمن بررسی مختصر از آخرین وضعیت راه آهن های دو کشور، به لزوم گسترده نمودن مسیرهای ریلی همراه با فراهم آوری تجهیزات پیشرفته برای آنها در کشور، به نقش مهمی که این راهها میتوانند در درآمد زایی و تثبیت جایگاه ایران بعنوان یک گذرگاه شاخص منطقه ای ایفا نماید اشاره گردد.

 

 

 

در حال حاضر راه آهن جمهوری اسلامی ایران دارای بیش از 10.000 کیلومتر خطوط ریل گذاری شده میباشد و در نظر دارد تا این میزان طی سالهای آینده به 18.000 کیلومتر توسعه یابد. شایان ذکر است در برنامه توسعه خطوط ریلی کشور 4782 کیلومتر در حال ساخت و 3462 کیلومتر نیز در دست مطالعه میباشد.

بنا بر اعلام راه آهن جمهوری اسلامی ایران ، در حال حاضر تعداد 454 دستگاه لکوموتیو از بخش دولتی و 74 دستگاه لکوموتیو متعلق به بخش خصوصی در خطوط راه آهن کشوری در گردش میباشند. همچنین از مجموع 22.098 واگن باری و 2.076 واگن مسافربری موجود به ترتیب تعداد 3141 واگن باری و 72 واگن مسافربری توسط بخش خصوصی خریداری شده اند.

یکی از برنامه های کوتاه مدت راه آهن کشورمان برای توسعه خدمات مسافربری و باری آن است که تا پایان سال 1396 ظرفیت جا به جایی مسافر از 28 میلیون نفر فعلی به 40 میلیون نفر افزایش یابد که برای تحقق این امر حداقل میبایستی تعداد 700 دستگاه واگن مسافربری به ناوگان ریلی کشور اضافه گردد. همچنین از آنجا که در این برنامه پیش بینی شده است تا میزان حمل بار از 33 میلیون تن فعلی به 70 میلیون تن افزایش یابد لازم است تا تعداد 11 هزار واگن باری نیز به ناوگان ریلی کشور افزوده شود.

 


 

در مقابل ترکیه در 10 سال گذشته خطوط ریلی خود را گسترش داده است افزود: سرمایه گذاری در این بخش در این مدت 10 برابر شده و به چهار میلیارد و 700 میلیون دلار رسیده است. ایجاد خطوط قطار سریع السیر آنکارا - اسکی شهیر و آنکارا - قونیه از مهمترین پروژه های حمل و نقل ریلی ترکیه در چند سال اخیر میباشد. برای مثال قطار آنکارا - قونیه که در سال 2011 راه اندازی شد تاکنون بالغ بر سه میلیون مسافر را جا به جا کرده است.

خاطر نشان میسازد در سند چشم انداز 2023 ترکیه اهدافی مانند افزایش خطوط راه آهن این کشور به 26 هزار کیلومتر، ایجاد 23 ایستگاه قطار سریع السیر و راه اندازی قطار سریع الیسر در مسیر آنکارا - استانبول با سرعت 350 کیلومتر در ساعت پیش بینی شده است.

یکی از دستاوردهای ترکیه سرعت بخشیدن به خصوصی سازی در صنعت راه آهن این کشور به شمار می آید که در جهت همخوانی با معیارهای اروپا در حال انجام است.

همچنین از دیگر پروژه های مهم راه آهن ترکیه راه اندازی پروژه زیردریایی ˈمرمرهˈ میباشد که به وسیله آن دو قاره آسیا و اروپا از طریق ریل به همدیگر متصل شدند.

 


 

آخرین تحولات در همکاریهای دوجانبه ریلی با ترکیه:

پس از سه سال از زمان هفتمين نشست كميسيون مشترك همكاريهای ریلی دو کشور که به تاریخ 13 مهرماه 1391 در آنكارا برگزار شده بود، اولین نشست کارگروه تخصصی راه آهن های دو کشور به ریاست آقای محسن پور سید آقایی ، معاون وزیر راه و رئیس شرکت راه آهن جمهوری اسلامی ایران از سوی طرف ایرانی و آقای طلعت آیدین معاون وزیر حمل و نقل ترکیه از سوی طرف ترک در تاریخهای 11 و 12 فروردین ماه 1394 در آنکارا برگزار شد. در این نشست دو طرف توافق کردند تا به منظور توسعه خطوط حمل و نقل ریلی اولا ترتیبی اتخاذ گردد تا حجم حمل بار از طریق شبکه ریلی در سال 2015 حداقل تا سقف 450 هزار تن و در سال 2017 تا سقف یک میلیون تن افزایش یابد و دوم اینکه کار مطالعات فنی برای احداث مسیر دوم ریلی میان دو کشور در محدوده منطقه بازرگان آغاز گردد. بدیهی است که در صورت اجرای این پروژه ظرفیت حمل بار از طریق دریای خزر نیز افزایش و اتصال به شرق دور فراهم خواهد شد.

بر اساس ارزیابی‌های صورت گرفته موضوع ساخت خط ‌آهن ترانزیتی در مسیر فوق الذکر به عنوان یک پروژه اولویت ‌دار در یادداشت تفاهم مذکور برای تقویت همکاری راه‌آهن‌های ایران و ترکیه مورد تأکید مقامات ریلی دو طرف قرار گرفته است.

شایان ذکر است با راه ‌اندازی این مسیر ترانزیتی ظرفیت ریلی برای جابجایی سالانه 3 تا 4 میلیون تن بار فراهم خواهد آمد که فرصتی مناسب برای افزایش درآمدهای ترانزیتی کشور و رونق جابجایی کالا خواهد بود.

بنا بر اعلام مسئولان راه آهن جمهوری اسلامی ایران طول این خط‌ آهن ترانزیتی در خاک ترکیه 200 کیلومتر و در خاک ایران نیز 200 کیلومتر میباشد و هزینه احداث این 400 کیلومتر بیش از 800 میلیون دلار برآورد شده است.

در اواخر فروردین ماه 1393، هیاتی از راه آهن ج. ا. ایران به منظور بازدید از محورهای مجهز به سیستمهای ATC در خطوط راه آهن ترکیه به این کشور سفر نمودند.

متعاقب هیئت مذکور ، هیئت دیگری در اردیبهشت ماه سالجاری از طرف راه آهن کشورمان جهت حل و فصل اختلافات فیمابین با طرف ترک به آنکارا سفر نمود و پیرامون موضوع تمدید مهلت در نظر گرفته شده توسط طرف ترک برای طرف ایرانی جهت تعویض چرخهای قدیمی بانداژ دار قطارهای ایرانی با چرخهای جدید مونو بلوگ مذاکره نمودند که در نهایت مهلت مذکور تا پایان سال 2015 تمدید شد.

شایان ذکر است در بیست و چهارمین کمیسیون مشترک اقتصادی میان جمهوری اسلامی ایران و جمهوری ترکیه که در  تاریخ 27/1/93 در تهران برگزار شد دو طرف ضمن تاکید بر توافقات قبلی در هفتمين نشست كميسيون مشترك همكاريهای ریلی مورخ 13 مهرماه 1391 در آنكارا، پیرامون موضوعات ذیل نیز به توافق رسیدند:

الف - 2 فروند فري‌بوت جديد توسط ترکیه تا نيمه اول سال 2015 در درياچه وان مورد بهره‌برداري قرار گيرد.  ظاهرا کار یکی از این دو فری بوت به پایان رسیده و در حال حاضر مراحل تست نهایی خود را طی می نماید و به گفته مسئولان راه آهن ترکیه بزودی مورد بهره برداری قرار خواهد گرفت اما فری بوت دوم احتمالا تا پایان سال 2016 و یا اوایل سال 2017 مورد بهره برداری قرار خواهد گرفت.

ب - از مقامات ذيربط تركيه مصرانه درخواست شده است تا اقدامات ضروري و لازم امنيتي را در خصوص سوانحي كه موجب وارد شدن خسارت به قطارهاي جمهوري اسلامي ايران در داخل تركيه مي‌شود را به عمل آورند.

ج - طرف تركيه‌اي تعهد نموده بود تا اطلاعات لازم در خصوص نرم‌افزار جديد راه‌آهن دولتي تركيه موسوم به KKY را از طريق مجاري ديپلماتيك براي طرف ايراني ارسال نماید که این کار انجام شد.

د - هر دو طرف آمادگي خود را برای انجام پروژه هاي مطالعاتي جديد جهت توسعه خطوط ريلي میان دو كشور را اعلام  نمودند تا نشست هايي با هدف مطالعه و بررسي اين پروژه ها برگزار گردد.

 

ملاحظات:

-         راه آهن جمهوری اسلامی ایران در راستای توسعه همکاریهای ریلی با کشورهای همسایه درصدد است تا با همکاری سازمان اکو نسبت به راه اندازی منظم قطارهای برنامه ای باری در مسیرهای ترکیه ایران - پاکستان و بالعکس و قزاقستان - بندر عباس و قزاقستان - ترکیه اقدام نماید.

-         راه آهن جمهوری اسلامی ایران به منظور توسعه ترانزیت ریلی خود و تشویق کشورهای همسایه برای بهره گیری از ظرفیتهای خطوط ریلی کشورمان در تلاش است تا با ایجاد تسهیلات لازم نسبت به جذب بار و مسافر از کشورهای همسایه اقدام نماید که در همین راستا میتوان به سیاستهای جدید در خصوص اعمال تخفیف در محاسبه های مربوط به کانتینرهایی که از مسیر ترکیه به پاکستان حمل میشوند و همچنین تخفیفات پلکانی در نظر گرفته شده برای ترانزیت پنبه، گندم و کود کشورهای حوزه قفقاز از مسیر سرخس و یا تخفیفات در نظر گرفته شده برای سایر اقلام اشاره نمود.

 

نگاهی به اقدامات ج.ا.ایران جهت توسعه همکاریهای ریلی با سایر کشورهای منطقه:

-         احداث خط آهن خواف سنگان هرات به طول 191 کیلومتر در داخل ایران و 114 کیلومتر در خاک افغانستان. شایان ذکر است دو قطعه از مسیر در خاک افغانستان و دو قطعه نیز در خاک ایران میباشد که زیر سازی مربوط به دو قطعه در داخل کشورمان به پایان رسیده و عملیات روسازی آن شروع شده است. در خاک افغانستان نیز زیر سازی قطعه سوم به طول 63 کیلومتر توسط ایران پایان یافته و آماده عملیات روسای میباشد. قطعه چهارم نیز قرار است پس از تامین مالی پروژه توسط افغانستان توسط ایران احداث شود.

 

 


-         اتصال ریلی ایران عراق در قالب دو طرح کوتاه مدت خرمشهر- بصره به طول 51 کیلومتر و بلند مدت اراک کرمانشاه خسروی به طول 536 کیلومتر میباشد. البته در مسیر اراک تا کرمانشاه که بطول 266 کیلومتر است عملیات زیرسازی در حال انجام میباشد و در سال 1390 مسافت اراک تا ملایر به طول 90 کیلومتر تکمیل شده است. در حال حاضر عملیات احداث مسافت 176 کیلومتری ملایر تا کرمانشان در دست اجرا میباشد و 25 درصد از زیرسازیهای مربوط به مسیر کرمانشاه تا خسروی نیز به انجام رسیده است.

-         عملیات اجرائی اتصال خرمشهر شلمچه به طول 16 کیلومتر در خاک ایران به پایان رسیده و تحت بهره برداری میباشد . اقدامات لازم در بخش عراق به طول 35 کیلومتر در دست اجرا میباشد.        

شایان ذکر است مسیر جدید اتصال ریلی ایران- ترکمنستان- قزاقستان به طول 926 کیلومتر که در راستای کریدور شمال

جنوب در شرق دریای خزر تعریف شده است و به ترتیب 82 کیلومتر آن در ایران، 700 کیلومتر در ترکمنستان و 144 کیلومتر نیز در قزاقستان میباشد در مهر ماه سال 1393 رسما افتتاح گردید.

عملیات: ایمیل | لینک مستقیم |