نقطه ی اشتراک اقوام نژادها، ادیان و مذاهب در برپایی نماد و آیینی نوروز
 ایرانِ رنگارنگ، افزون بر طبیعت متنوع و چهار فصل خود، اقوامی را با نژادها، ادیان و مذاهب گوناگون در خود جای داده است. به رغم اینکه این اقوام هر یک آداب و سنن ویژه ی خود را دارند، اما در برپایی نماد و آیینی به نام «نوروز» دارای نقطه ی اشتراک هستند. آیین نوروز به تیره، قوم و مذهب ویژه یی اختصاص نیافته است. در برپایی آیین های نوروزی است که تعلق به اقوام ترک، کرد، لُر، بلوچ، فارس، گیلک، عرب و مذاهبی چون سنی و شیعه رنگ می بازد. نوروز، آیینی است که زبان و مذهب در آن به کنار می رود و همه به دور از وابستگی های قومی و مذهبی، آن را گرامی می دارند


به هنگام نوروز است که ساکنان مناطق ایران، آیین ها و رسوم یکسانی را اجرا می کنند. ایرانیان یکپارچه خانه تکانی و نظافت می کنند و با شور و نشاط به استقبال از بهار می روند. ساکنان ایران زمین، در شب آخرین چهارشنبه ی سال، آتش می افروزند و غصه ها و بیماری هایشان را به زردی آتش می سپارند. همین که طبیعت لباس تازه یی می پوشد، ایرانیان نیز با خرید پوشاک نو، بوی تازگی را به خانه های خود می آورند. فصل نو به همه ی منازل در این کشور پهناور قدم می گذارد و شروع سال تازه را نوید می دهد. همه نوروز را نماد رویش و تحول می دانند و دل تکانی از کدورت ها و کینه ها را اصل اساسی استقبال از آن.  

اگرچه ایران، با حضور اقوام مختلف شکلی رنگارنگ دارد اما جشن گرفتن نوروز در میان تمامی ساکنان ایران و البته ایرانیان غیرساکن به منزله ی عاملی برای انسجام و همبستگی ملی تلقی می شود. نوروز، جشنی باستانی و کهن در ایران است که می توان کارکردهای بیشماری برای آن در حوزه های اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، زیست محیطی و همچنین ملی و بین المللی برشمرد. گرامیداشت این آیین افزون بر پیوند خانواده، تکیه بر مهرورزی و مهربانی، تقویت صله ی ارحام، حفظ سنت های اصیل و تمدن ایرانی، دلیل محکمی برای انسجام ملی و بازیابی هویت ایرانی و ملی است.        

اگرچه زمان دقیق پیدایش نوروز به درستی معلوم نیست اما بر اساس برخی روایت ها، رواج نوروز به زمان هخامنشیان و «کوروش هخامنشی» پادشاه ایرانی باز می گردد. نوروز در طول سالیان به نمادی برای صلح و وحدت اقوام ایرانی تبدیل شده است و در انحصار هیچ قوم و مذهبی قرار ندارد. نوروز هر که را که در ایران زاده شده گرد خود جمع می کند و اشتراک در هویت را هدیه می دهد.

اگرچه اجرای برخی آیین ها و مراسم نوروزی در میان اقوام و مذاهب مختلف با اندک تفاوت هایی برگزار می شود اما ماهیت تمامی رفتارها و آیین ها یکسان است. بر همین اساس نوروز به عنوان یکی از مهمترین جشن های ملی در ایران محسوب می شود که مردمان آن به دور از تعصبات قومی و مذهبی گرداگرد یک سفره می نشینند و آن را پاس می دارند. این عید باستانی نماد وحدت گرایی در عین کثرت است و روحیه ی ملی را در کشور تقویت می کند.         

مردمی که در کوچه و بازار تدارک استقبال از نوروز را می بینند در دل حسی مشترک دارند؛ بی شک هر یک خود را جزیی از این سرزمین می دانند و لذتی از برگزاری مراسم و آیینی مشترک در دل احساس می کنند که همه ی آنان را در یک ساعت و یک دقیقه و یک ثانیه پای هفت سینی می نشاند که نشانی جز سلامتی، نشاط، سبزی و طراوت و تازگی ندارد. به عبارت دیگر نوروز، غرور ملی ایرانیان را تقویت می کند و حس وطن دوستی و عشق به میهن را در آنان برمی انگیزد.

خودنمایی هنجارهایی همچون آشتی، دوستی و حفظ احترام به بزرگ ترها نیز از دیگر اصول برجسته شده در عید ملی نوروز است. هر یک از خانواده های ایرانی معتقدند همزمان با تحول در زمین، دل ها نیز باید متحول و از کینه و نفرت و قهر پاک شود.   

صله ی ارحام یکی دیگر از رموز ماندگاری و تقویت نوروز در اقوام ایرانی است. دید و بازدید خویشاوندان، حتی یک بار در سال نیز امر پذیرفته شده در فرهنگ ایرانیان است.     

مراسم استقبال از نوروز و برپایی آن در میان اقوام گوناگون در اجرای آیین هایی مانند خانه تکانی و نظافت منزل، خرید پوشاک نو، چیدن سفره هفت سین، قرآن خوانی و حافظ خوانی، سبز کردن سبزه، روشن کردن آتش، هدیه دادن و هدیه گرفتن، نوروزخوانی، دید و بازدیدهای نوروزی و احترام به بزرگان اقوام و فامیل، صله ی ارحام، برگزاری جشن ها و عروسی ها، تقویت حس نشاط و شادی، طبیعت گردی در روزهای تعطیل و همچنین روز سیزدهم نوروز تجلی می یابد. زمان ها و تا اندازه یی اجرای برخی از این آیین ها در میان اقوام متفاوت است اما در کل پیامی یگانه داشته و از ابعاد سیاسی، فرهنگی و اجتماعی انسجام بخش میان آنان خواهد بود.      

افزون بر این، آداب های نوروزی، رفتارهای پسندیده یی هستند که در هر دین و مذهبی مورد قبول هستند. پاکیزگی و آراستگی، احترام به بزرگان، نشاط و شادی و همراهی با طبیعت همه اصول پذیرفته ی همه ی ادیان و مذاهب الهی بوده و هستند. نگاهی بر اجرای مراسم نوروزی در میان اقوام ایرانی، دلیلی بر اثبات این ادعا است. برگزاری مراسم نوروزی در نقاط مختلف کشور به طور معمول، از نیمه ی دوم اسفند ماه شروع می شود و تا نیمه های فروردین ماه در سال نو ادامه دارد.          

اجرای مراسم نوروزی در میان اقوام ترک، با نشاط و سنت های خاصی همراه است. اگرچه محل سکونت بسیاری از اقوام ترک و آذری زبان ها در شهرها و استان های گوناگون کشور پراکنده است اما استان هایی مانند اردبیل، آذربایجان شرقی و غربی و زنجان که مراکز تجمع این قوم هستند، پررنگ تر و یک دست تر به استقبال نوروز می روند. آدابی مانند «تکم و تکم چی» که در اصل همان نوروز خوانی و نوید بهار همراه با شعرخوانی و موسیقی است، چهارشنبه سوری و هدیه دادن، فرستادن خنچه برای نوعروسان و تازه دامادها و جمع شدن اعضای خانواده به دور سفره ی هفت سین در لحظه ی تحویل سال از مهمترین آداب نوروزی اقوام ترک است.  

همچنین کردهای ایران هم از زمان های دور، معتقد به پهن کردن سفره ی هفت سین و گردهم آمدن اعضای خانواده در اطراف آن هستند. مراسم چهارشنبه سوری نیز در میان این اقوام از دیرباز به قوت خود باقی است. مناطق مختلف کردنشین در میادین اصلی شهرها و روستاها آتشی بزرگ برپا می کنند و ساکنان محله گرداگرد آن به پایکوبی و آواز می پردازند.          

در کنار روشن کردن آتش، که رسم اصلیِ آخرین چهارشنبه ی سال در جای جای ایران است، مراسمی به نام «شال انداختن» نیز اجرا می شود. این آیین در میان اقوام کرد، ترک و مردمان استان های مرکزی هم مرسوم است. ترک ها به آن «شال آتما» یا «شال سالما» می گویند و در میان اقوام کرد به «شال دِرِکی» معروف است. در این رسم جوانان با تهیه ی شال یا پارچه یی، آن را بر سردر خانه ی اقوام و بخصوص کسانی که دختر دم بخت دارند، آویزان کرده و صاحبخانه برای آن ها هدیه یی شامل آجیل، تنقلات، پول و ... در نظر گرفته و به درون شال می اندازد که توسط فرد برداشته می شود. این رسم در میان جوانانی که علاقه مند به ازدواج با دختری در همسایگی یا فامیل خود بوده، با استقبال بیشتری روبه رو می شود و نشانه یی از خواستگاری است.     

همچنین نوید دادن بهار که در میان اقوام ترک با اجرای مراسم عروسک گردانی به نام تکم و تکم چی همراه می شود، در استان مازندران و میان مازنی ها، با نام «نوروز خوانی» برگزار می شود. در این رسم، ترانه های عارفانه و عاشقانه در محله ها سرداده می شود و بهاری پر از سلامتی و امید به مردم نوید داده می شود. «حاجی فیروز» نیز در میان اقوام فارس و ساکنان کلان شهرها همین نقش را بر عهده داشته و شروع بهار را خبر می دهد. «میر نوروزی» و اجرای مراسم «کوسه گردی» از جمله نمایش هایی است که به عنوان مقدمه ی نوروز در استان کردستان برگزار می شود.   

در آستانه ی نوروز و یک هفته مانده به شروع آن، رسمی در ترک ها معمول است که خانواده ی عروس تازه ازدواج کرده برای وی، شام شب عید، میوه، طلا، لباس و آجیل می فرستند و در صورتی که عروس و داماد در دوران نامزدی سپری کنند، این هدایا از سوی خانواده ی پسر به منزل پدر عروس ارسال می شود. این رسم در میان اقوام کرد و گیلک هم اجرا می شود.          

سبز کردن سبزه، پخت شیرینی ها و غذاهای محلی و خانگی، سمنوپزان، سفته گرفتن و سفته دادن، پوشیدن لباس های محلی و طبیعت گردی سایر آیین های مشترک نوروزی در اقوام است.      

زمانی که به ماهیت درونی و عملکردهای نوروز می نگریم، به واقع آیینی استوار پدیدار می شود که هیچ تفکر و نگرشی توان تغییر در آن را ندارد. فراگیری این آیین کهن در میان اقوام ایرانی، رها از زبان، گویش، فرهنگ، مذهب و قوم، عاملی برای پیوند ملی و انسجام جمعی است تا همه ی کسانی که در سرزمین اقوام مادها و پارس ها زندگی می کنند به زیر چتری به نام «هویت و وحدت ایرانی» گرد هم آیند.

عملیات: ایمیل | لینک مستقیم |